2026 թվականի ապրիլի 1-ին մարդկությունը կարևոր քայլ կատարեց դեպի Լուսին վերադառնալու ճանապարհին: Երեկոյան Ֆլորիդայի Քենեդիի անվան տիեզերակայանի 39B մեկնարկային համալիրից հաջողությամբ արձակվեց Space Launch System (SLS) հրթիռը, որը դեպի Լուսին տանող հետագիծ դուրս բերեց Orion տիեզերանավը՝ չորս տիեզերագնացներից բաղկացած անձնակազմով: Սա վերջին ավելի քան 50 տարվա ընթացքում առաջին անձնակազմով թռիչքն է դեպի Լուսին՝ 1972 թվականին «Ապոլոն» ծրագրի ավարտից ի վեր:
Մեկնարկը տեղի է ունեցել ԱՄՆ արևելյան ժամանակով ժամը 18:35-ին (Երևանի ժամանակով ապրիլի 2-ին, ժամը 02:35-ին):
«Եվ մեկնարկ։ Artemis 2-ի անձնակազմն այժմ ուղևորվում է դեպի Լուսին։ Սկսվում է մարդկության հաջորդ մեծ ճանապարհորդությունը», — հեռարձակման ժամանակ հայտարարվեց:
Առաքելության անձնակազմը
Orion տիեզերանավի բորտում են.
- Ռիդ Ուայզման (Reid Wiseman) — առաքելության հրամանատար
- Վիկտոր Գլովեր (Victor Glover) — օդաչու
- Քրիստինա Կոխ (Christina Koch) — առաքելության մասնագետ
- Ջերեմի Հանսեն (Jeremy Hansen) — առաքելության մասնագետ
Ջերեմի Հանսենը տիեզերք է մեկնել առաջին անգամ և դարձել է առաջին կանադացին, ով դուրս է եկել երկրամերձ ցածր ուղեծրի սահմաններից: Թռիչքի ընթացքում տիեզերագնացները Երկրից կհեռանան ավելի շատ, քան պատմության մեջ որևէ այլ մարդ՝ հասնելով մոտ 406,841 կմ հեռավորության:
Թռիչքի պատմական նշանակությունը
Artemis 2-ը «առաջինն» է բազմաթիվ առումներով.
- SLS գերծանր հրթիռի և Orion տիեզերանավի առաջին անձնակազմով թռիչքը:
- 21-րդ դարում մարդու առաջին թռիչքը դեպի Լուսին:
- Առաջին անգամ Լուսին են մեկնում կին, սևամորթ տիեզերագնաց և ոչ ամերիկացի:
- Տիեզերանավում տեղադրված է առաջին տիեզերական զուգարանը, որն ուղևորվում է
Լուսին
«Լուսինը» Հայաստանի ամենահայտնի ժամանակակից մշակութային վայրերից մեկն է՝ Երևանում։ Այն բացվել է 2018 թվականին՝ որպես բազմաֆունկցիոնալ տարածք, որը միավորում է արվեստի պատկերասրահ, դիզայնի խանութ, սրճարան և համերգային հարթակ։ Կենտրոնը դարձել է երիտասարդ ստեղծագործողների հանդիպման կետ և խթանում է ժամանակակից հայ մշակույթի ու արվեստի զարգացումը։Ֆլորիդա
Ֆլորիդան ԱՄՆ-ի հարավարևելյան նահանգ է, որը հայտնի է իր արևոտ լողափներով, Էվերգլեյդսի ճահիճներով և Օռլանդոյի զվարճանքի այգիներով։ Պատմականորեն այն առաջին անգամ գաղութացվել է իսպանացիների կողմից 16-րդ դարում (Սան Ագուստին՝ 1565 թ.), իսկ ավելի ուշ դարձել է բրիտանական, իսպանական, և վերջապես՝ ամերիկյան տիրույթ, մինչև 1845 թվականին ԱՄՆ-ի կազմում պետական կարգավիճակ ստանալը։Քենեդիի անվան տիեզերակայան
Քենեդիի անվան տիեզերակայանը (ԿԿՏ) ԱՄՆ-ի գլխավոր տիեզերական արձակման կենտրոնն է, որը գտնվում է Ֆլորիդա նահանգում։ Այն հիմնադրվել է 1962 թվականին և անվանակոչվել է նախագահ Ջոն Ֆ. Քենեդիի պատվին՝ որպես Ապոլոն տիեզերական ծրագրի հիմնական հենակետ, որի շնորհիվ մարդն առաջին անգամ դուրս եկավ Լուսնի վրա։ Այսօր ԿԿՏ-ն շարունակում է մնալ ՆԱՍԱ-ի ամենակարևոր արձակման հարթակը՝ ծառայելով ինչպես միջազգային, այնպես էլ առևտրային տիեզերական թռիչքների համար։39B մեկնարկային համալիր
«39B մեկնարկային համալիրը» (Բայկոնուր տիեզերակայան) Կազախստանում գտնվող պատմական տիեզերակայանի կարևոր մեկնարկային հարթակն է։ Այն կառուցվել է Խորհրդային Միության ժամանակ և հիմնականում օգտագործվել է «Բուրան» տիեզերանավի ծրագրի շրջանակներում 1980-ականներին։ Այս համալիրը մինչ օրս համարվում է խորհրդային տիեզերական ժառանգության խորհրդանիշերից մեկը։Space Launch System (SLS)
«Տիեզերական մեկնարկային համակարգը» (Space Launch System, SLS) ԱՄՆ-ի ՆԱՍԱ-ի կողմից մշակված գերծանր դասի կրող հրթիռ է, որը նախատեսված է Արտեմիս ծրագրի շրջանակում մարդկանց և բեռներն Արեգակնային համակարգի խորքեր՝ նախ և առաջ Լուսին ու Մարս ուղարկելու համար։ Այն հիմնված է նախորդ Տիեզերական Շաթլի ծրագրի տեխնոլոգիաների վրա և իր առաջին հաջող թռիչքը կատարել է 2022 թվականի նոյեմբերին՝ դառնալով պատմության մեջ ամենահզոր գործառնական հրթիռը։Orion
«Օրիոն» կինոթատրոնը Երևանում բացվել է 1976 թվականին և երկար տարիներ եղել է քաղաքի խոշորագույն ու ամենահայտնի կինոթատրոններից մեկը։ Այն հայտնի էր իր յուրահատուկ ճարտարապետությամբ, որը նմանեցված էր համաստեղությանը, և դարձել էր մշակութային կարևոր կենտրոն։ Չնայած 2000-ականների վերջից փակված լինելուն, այն մնում է Երևանի բնակիչների հիշողության մեջ որպես խորհրդային շրջանի խորհրդանշական վայր։Երևան
Երևանը Հայաստանի մայրաքաղաքն է և աշխարհի հնագույն բնակավայրերից մեկը՝ հիմնադրված մ.թ.ա. 782 թվականին (Էրեբունի ամրոցի հիմնադրմամբ)։ Այն երկրի քաղաքական, տնտեսական և մշակութային գլխավոր կենտրոնն է, որը հայտնի է իր վարդագույն տուֆից կառույցներով, խորհրդային ժամանակաշրջանի ճարտարապետությամբ և բուռն մշակութային կյանքով։Artemis 2
«Արտեմիս 2»-ը ՆԱՍԱ-ի նախատեսված մարդատար տիեզերական թռիչքն է դեպի Լուսին՝ «Արտեմիս» ծրագրի շրջանակներում։ Այն կլինի առաջին թռիչքը Ապոլոն 17-ից հետո (1972), երբ մարդիկ կմոտենան Լուսնին, սակայն առանց դրա վրա վայրէջք կատարելու։ Թռիչքը նախատեսված է 2025 թվականին՝ չորս աստղագնացներով «Օրայոն» տիեզերանավով, և կդիտարկի Լուսնի հեռավոր ուղեծիր։Ապոլոն
«Ապոլոն» հասկացությունը Հայաստանում առավելապես կապված է Գառնիի հեթանոսական տաճարի հետ, որը կառուցվել է 1-ին դարում Հայոց արքա Տրդատ Ա-ի կողմից։ Այն նվիրված է եղել արևի և լույսի աստված Միհրին, սակայն հաճախ անվանում են նաև «Ապոլոնի տաճար»՝ հելլենիստական ճարտարապետության և կուռքերի նմանության պատճառով։ Տաճարը Հայաստանի հեթանոսական դարաշրջանի խորհրդանիշն է և վերականգնվել է 20-րդ դարում։Երկիր
«Երկիր»-ը Հայաստանի մշակութային կենտրոն և ժամանակակից արվեստի տարածք է Երևանում, որը հիմնադրվել է 2011 թվականին։ Այն գտնվում է հին գինու գործարանի վերափոխված տարածքում և ծառայում է որպես ստեղծագործական հարթակ՝ ցուցադրելով տեղացի և միջազգային արվեստագետների աշխատանքները, կազմակերպելով փառատոններ, դասախոսություններ և սոցիալ-մշակութային նախաձեռնություններ։ Կենտրոնը խթանում է մշակութային երկխոսությունն ու ժամանակակից արտահայտչաձևերի զարգացումը Հայաստանում։